Oxfam Fair Trade Crafts: handgemaakte producten uit het Zuiden

In het distributiecentrum van Oxfam Fair Trade Crafts in Bierbeek (bij Leuven) komen vrijwilligers van alle Oxfam-Wereldwinkels de producten kiezen die ze in hun winkel willen verkopen. “Ik werk doodgraag met deze vrijwilligers die vanuit een fantastische fierheid en verontwaardiging hier hun vrije dag komen doorbrengen,” zegt directeur Erik Devogelaere.

Oxfam Fair Trade ontwikkelt, promoot en verdeelt producten uit het Zuiden, voornamelijk aan de Vlaamse Oxfam-Wereldwinkels. Tot voor kort kon je bij Oxfam Fair Trade enkel terecht voor voedingsproducten. Sinds ze de artisanale activiteiten van Fair Trade Original in België overnamen, verdeelt Oxfam Fair Trade nu ook handgemaakte producten uit het Zuiden. Servies, juwelen, sjaals, speelgoed en verzorgingsproducten: het gamma is even uitgebreid als divers.

Voor de Oxfam-vrijwilligers verandert er niet veel: zij kochten al jaren hun niet-voedingsproducten in het distributiecentrum in Bierbeek. Achter de schermen verandert er wel heel wat. “Vroeger waren we enkel leverancier, nu zijn we een onderdeel van de Oxfam-Wereldwinkelbeweging geworden,” zegt directeur Erik Devogelaere.


Distributie

Devogelaere stond dertig jaar aan het hoofd van Fair Trade Original in België. Fair Trade Original is een Nederlandse stichting en groothandel in eerlijke handelsproducten. “Fair Trade Original zijn de echte pioniers op vlak van eerlijke handel in Europa,” vertelt Devogelaere. Het verhaal van de stichting begon in 1959 toen een groep idealistische jongeren het Komitee Steun Onderontwikkelde Streken (S.O.S) oprichtte. Ze stuurden melkpoeder naar ondervoede kinderen op Sicilië.

Onder de naam SOS Wereldhandel professionaliseerde de organisatie. “SOS Wereldhandel, en later Fair Trade Original, is altijd een import- en groothandel geweest. Sinds 2015 zorgt de Franstalige organisatie Oxfam-Magasins du Monde voor de import van de producten. Wij doen de distributie voor Vlaanderen. We bepalen mee het assortiment en proberen er met onze zeven personeelsleden voor te zorgen dat er zoveel mogelijk artisanale producten worden verkocht in de wereldwinkels.”


Solidariteitsproducten

In het distributiecentrum in Bierbeek snuisteren groepjes Oxfam-vrijwilligers tussen de producten uit het Zuiden. “Particulieren mogen hier ook komen winkelen. En er komen wel eens eigenaars van designwinkels uit Antwerpen snuffelen op zoek naar bijvoorbeeld recyclageproducten, maar de meeste mensen die hier komen shoppen zijn van Oxfam-Wereldwinkels,” zegt Devogelaere.

Naast handgemaakte producten uit het Zuiden, vind je bij Oxfam Fair Trade Crafts ook solidariteitsproducten zoals kalenders van 11.11.11 of kaarsen van Amnesty International. “De gemiddelde wereldwinkel kiest per jaar 300 of 400 uit de ongeveer 2000 producten om in hun winkel te verkopen. Elke wereldwinkel beslist zelf of ze een product in hun assortiment opnemen of niet. We proberen hun keuze een beetje te sturen door bepaalde producten te promoten in Fair, het magazine van Oxfam-Wereldwinkels.”


Mix van organisaties

De producten komen van een mix van verschillende soorten organisaties uit het Zuiden. “Sommige producten worden gemaakt door grote, sterke ngo’s. Een deel van hun werking bestaat uit eerlijke handel, maar ze doen veel meer dan producten op de markt brengen. Tara uit India is hier een goed voorbeeld van. Ze werken rond educatie, ondersteuning van beginnende ondernemers en ze hebben werkplaatsen waar vrouwen sieraden maken. Tara vermarkt de producten in India, Europa en Noord-Amerika.”

Andere producten komen van bedrijven, groot of klein. “Vrouwen die aardewerk bakken op een klein vuurtje voor hun hut is een romantisch idee. Als je kwalitatief aardewerk wil, moet je bij een serieus bedrijf aankloppen. Ze moeten uiteraard voldoen aan de fairtradecriteria,” zegt Devogelaere. “Fair trade in  artisanale producten is moeilijker te omschrijven dan fair trade in voeding. Er zijn uiteraard enkele criteria. Bijvoorbeeld over de bedrijfsvoering, inspraak van personeel en oog voor het milieu. Maar de context is ook heel belangrijk. Je kan niet verwachten dat in Rwanda dezelfde dingen gelden als in Guatemala of India.”


Productontwikkeling

Wat de producten bij Oxfam Fair Trade Crafts ‘eerlijke’ handelsproducten maakt, heeft volgens Devogelaere veel te maken met de relatie die met de partner uit het Zuiden wordt opgebouwd. “De importeur gaat een relatie aan met de partner vanuit de vraag: ‘Wat kunnen we de komende jaren voor elkaar proberen te betekenen?’ De partner wordt gevraagd om een berekening te maken van wat een product zou moeten kosten en daar wordt dan samen naar gekeken. Organisaties uit het Zuiden zijn soms zo danig gebrand op het verkopen van hun producten dat ze de kosten onderschatten. Sommige grote spelers die niet voor fair trade kiezen, gaan anders te werk. Die vragen: ‘Kan je dit product maken voor vijftig cent?’ Als de fabrikant ‘Nee’ zegt, zoeken ze verder tot ze een fabriek vinden die het wel voor die prijs wil produceren.”

“Alle Europese organisaties die bezig zijn met fair trade crafts in het Zuiden steken ook veel energie in productontwikkeling. Er zijn natuurlijk ook producten die je, zoals wij dat noemen, van het schap kan kopen. Daar kunnen dan eventueel nog kleine wijzigingen gebeuren. Bijvoorbeeld vragen of een theepot wat kleiner kan. Of vragen of de bloemenprint op een vaas wat minder druk mag. De bedoeling is dat de producten hier verkocht geraken. Daarvoor hebben sommige partners veel assistentie nodig. Maar het is niet de bedoeling dat hier alles bepaald wordt en de fabrikant in het Zuiden gewoon uitvoert. Productontwikkeling gebeurt samen.”


Loskomen

Devogelaere was dertig jaar directeur van Fair Trade Original en zat daarnaast 25 jaar in de raad van bestuur van Max Havelaar, dat nu Fairtrade Belgium heet. “Ik vind dat we in alle jaren waarin ik actief ben heel veel gerealiseerd hebben. Fair trade* is een gekend begrip geworden. Ik ben dus ontzettend fier als ik terugblik. Toen ik de eerste keer in een supermarkt rondliep en er producten met het Fairtrade-keurmerk zag staan was ik enorm blij. De alternatieve handelsorganisaties hebben het Fairtrade-label altijd omarmd, maar zijn er nu wat van aan het loskomen. Natuurlijk is er veel meer eerlijke handel dan dat wat gelabelled is met het keurmerk.”

“Fairtrade Belgium zet momenteel sterk in op volume en gaat daarom met de grote jongens in zee. Hun redenering is dat je op die manier echt iets kan bereiken voor de boeren in het Zuiden. Ze weten ook welke gevaren daaraan verbonden zijn. Alternatieve handelsorganisaties voelen zich daar ongemakkelijk bij. Ze zeggen dat je door meer afzet te creëren voor de boeren, niets verandert aan de regels. Oxfam Fair Trade is onder andere om die reden geen licentiehouder van het Fairtrade-label meer. Ik begrijp de redenering van Fairtrade Belgium, maar ik ben er van overtuigd dat we daarnaast een basisbeweging nodig hebben die kritisch blijft. Ook als voor de grote bedrijven fair trade slechts een hype zou blijken, zal die basisbeweging er nog zijn. Ze doet door vanuit een verontwaardiging over de oneerlijke handelsverhoudingen en de behoefte om mensen hierrond samen te brengen.”
 

Website:Oxfam Fair Trade Crafts
Hoogstraat 35e
B-3360 Bierbeek
Tel. 016/46 14 44
craftsatoft.be
 

© Oxfam Fair Trade Crafts

* We gebruiken de schrijfwijze "Fairtrade" uitsluitend als we verwijzen naar het Fairtrade-label van Fairtrade Belgium (vroeger Max Havelaar) of naar ingrediënten of producten die het Fairtrade-label dragen. In alle andere gevallen gebruiken we "fair trade".