Zijn fairtrade producten (veel) duurder?

Tekst geschreven door  François Hubert

Doen eerlijke boodschappen pijn in de portemonnee? Als je onze kleine steekproef mag geloven, valt dat best mee. Alles beweegt, alles verandert, zelfs de prijzen…

Er leven nog altijd te veel clichés over fair trade bij het grote publiek. Zo hoor je vaak zeggen dat fairtradeproducten te duur zijn in vergelijking met de andere, zogenaamd ‘klassieke’ producten. Iets minder vaak worden ze er ook van beschuldigd dat ze van minder goede kwaliteit zijn. En ze zouden ook moeilijk te vinden zijn… Wij wilden wel eens weten of die beweringen kloppen. Daarom namen we onze boodschappenmand en gingen ter plaatse fairtradeproducten vergelijken met klassieke producten. Het was niet onze bedoeling om een echt onderzoek uit te voeren, met alle wetenschappelijke nauwkeurigheid die dat vereist, maar we wilden gewoon een steekproef houden en daarbij wel zo eerlijk mogelijk te werk gaan .

Een korf van dertig producten

Als eerste stap moesten we afbakenen wat we gingen onderzoeken. De dertig producten in onze boodschappenmand zijn grotendeels heel courante consumptiegoederen. Bijna de helft van de mand bestaat uit voedingswaren en verder zitten er ook enkele textielproducten, verzorgings- en wellnessproducten en decoratieartikelen, ... in.

Als tweede stap moesten we enkele verkooppunten kiezen. We vonden dat twee supermarktketens (Carrefour en Delhaize), een keten van fairtradewinkels (Oxfam-Wereldwinkels), een onafhankelijke winkel van fairtradeproducten (Ozfair) en een verkoopwebsite van fairtradeproducten (Ethicstore) moesten volstaan. 

En als derde stap trokken we op verkenning tussen de rekken. Ook hier kwam het erop aan om goed te kiezen. Je kunt geen zaken met elkaar vergelijken die niet vergelijkbaar zijn. Witte producten speelden dus niet mee en in de mate van het mogelijke winkelmerken evenmin. We wilden de fairtradeproducten vergelijken met merkartikelen van een vergelijkbare kwaliteit en als er verschillende merken waren voor hetzelfde product, kozen we het best bekende en/of het merk met de gemiddelde prijs. En aangezien je in supermarkten zowel fairtrade- als klassieke producten vindt, noteerden we daar beide.

Klassieke merken zijn goedkoper, maar het verschil wordt steeds kleiner

Eerste vaststelling … de zogenaamde heerschappij van de ‘klassieke’ producten op het vlak van de prijzen is helemaal niet vanzelfsprekend. Over het algemeen zijn de ‘klassieke’ producten in de supermarkten inderdaad nog altijd goedkoper… maar het scheelt niet meer zo veel.

Van de dertig gezochte producten konden we er vier niet vergelijken. Er bestond geen equivalent van bij Carrefour en Delhaize, hoewel we meenden dat ze vrij gemakkelijk te vinden zouden zijn. Het ging om baskets, houten speelgoed, arganolie en een decoratievoorwerp zoals een beeldje. Van de zesentwintig overige producten zijn er acht het goedkoopst in de fairtradeversie: gemalen koffie, groene thee, honing, rietsuiker in klontjes, speciaal bier, een sjaal, hydraterende douchezeep en condooms. En drie producten zijn precies even goedkoop: bananen, confituur van exotisch fruit en rozen.

Aan elkaar gewaagd

Als je bij Carrefour en Delhaize de producten van de twee categorieën met elkaar vergelijkt, zijn ze vaak aan elkaar gewaagd. Chiquitabananen en bananen met het Max Havelaarkeurmerk kosten zelfs precies even veel (bij Carrefour was er zelfs een promotie met ‘bonuspunten’ op de fairtradebananen). Bij Carrefour kost een donsdekenhoes en twee slopen even veel (34,90 €) in de ‘klassieke’ uitvoering van Home Linnen als het product van La Maison Nature met het Max Havelaarkeurmerk. Idem voor de bloemen bij Delhaize: 5,99 € voor 20 rozen, of ze nu afkomstig zijn van eerlijke handel of niet.

Ozfair, de winkel die het meest volledige aanbod heeft voor de gezochte producten, is ook het duurst voor de helft ervan. Maar we mogen niet vergeten dat Ozfair een zelfstandige winkel is, die niet dezelfde aankoopkracht heeft als zijn concurrenten. Bovendien duiden de winkelverantwoordelijken systematisch de door de producenten aanbevolen prijs aan “om de logica van fair trade te volgen”.

Omgekeerd rekenen de Oxfam-Wereldwinkels (en hun Franstalige tegenhanger Magasins du Monde-Oxfam) veeleer lage prijzen aan. Met 213 winkels in Vlaanderen en 90 in Brussel en Wallonië hebben zij natuurlijk een aanzienlijke aankoopkracht … niet om hun prijzen op te leggen aan de producenten, natuurlijk, maar om schaalvoordelen te realiseren. Bovendien zijn de verkopers van de winkels vaak vrijwilligers die overtuigd zijn van het belang van fair trade en van de andere acties van de ngo achter de wereldwinkels.

Verklaarbare prijsverschillen

Voor producten als peperkoek, een katoenen T-shirt, een fantasiejuweel of hydraterende douchezeep kunnen daarentegen wel prijsverschillen optreden. Het duurste product kan hier tot het drievoudige kosten van het goedkoopste.

In april 2008 deden universitairen een gelijkaardig onderzoek om de prijzen van zeven voedingsproducten te vergelijken bij Carrefour, Delhaize en Colruyt. De resultaten ervan werden geanalyseerd door Idea Consult in het kader van een onderzoek in opdracht van de Belgische Technische Coöperatie (BTC). Idea Consult stelde dezelfde verschillen vast op het vlak van de prijzen als wij met onze ‘steekproef’: “De grootste procentuele verschillen in vergelijking met witte producten zijn waar te nemen voor chocolade en honing. De laagste verschillen vinden we voor sinaasappelsap en koffie. Bij koffie is er opvallend weinig prijsverschil tussen alle varianten.”

Hoe vallen die gelijkenissen of verschillen in prijs te verklaren? Idea Consult gaat ervan uit dat de consument meer bereid is om meer te betalen voor honing of choco dan voor sinaasappelsap of koffie – in marketingjargon heet het dat de prijselasticiteit van de vraag naar koffie en sap groter is. “Dit heeft tot gevolg dat prijszetters die proberen hun winst te maximaliseren, op deze producten lagere winstmarges zullen nemen.” Dit lijkt vanzelfsprekend voor een product als groene thee, dat de helft minder duur is in fairtrade-uitvoering bij Ozfair of Oxfam dan het equivalente merkproduct bij Carrefour of Delhaize.

Ook volume en kwaliteit spelen een rol

Maar er spelen ongetwijfeld ook nog andere factoren een rol… De volumes van de betreffende producten bijvoorbeeld. Het is inderdaad merkwaardig dat de producten waarbij de prijsverschillen tussen fair trade en de klassieke merken het kleinst zijn, precies die producten zijn die veruit goed zijn voor de grootste volumes in de fairtradeverkoop: bananen (3.275 ton in 2007), koffie (1.098 ton) en vruchtensappen (1,8 miljoen liter). Het is uiteraard veel gemakkelijker om een goede prijs te hanteren voor een product dat ‘snel buitengaat’…

Een ander criterium waarmee we rekening moeten houden is de kwaliteit van de producten. Een eigentijdse tiener zal waarschijnlijk het Pachamama T-shirt van Ozfair of dat van Kuyichi bij Ethicstore verkiezen boven het eenvoudige Tex Basic-shirt van Carrefour, ook al kost dat laatste bijna drie keer minder. Idem voor de schaal: voor 16,10 euro heb je bij Ozfair een prachtige fruitschaal van 30 cm in ceramiek, maar bij Carrefour moet je tevreden zijn met een heel banale glazen schaal van 25 cm voor 8,09 euro.

Bij gelijke prijs vinden we trouwens vaak meer kwaliteit bij de producten van eerlijke handel… Voor cosmetica geven de grote merken meestal de voorkeur aan synthetische molecules in plaats van aan natuurlijke producten. Je hoeft de etiketten maar te lezen: je vindt er veel vaker BHT, EDTA, fenoxyethanol, parabenen en PPG op dan macadamiaolie of natuurlijke kleurstoffen… En toch kost het hydraterende doucheschuim van Tahiti bij Delhaize nog meer dan het hydraterende doucheschuim Thémis bij Ethicstore… En wat de sjaal betreft… die vind je in linnen bij Carrefour, maar voor dezelfde prijs heb je er bij Oxfam een van natuurzijde.

Beter dan gehoopt

Fair trade hoeft zich dus niet te schamen bij vergelijking met de klassieke merken, niet wat de prijzen of de kwaliteit betreft en zelfs niet op het vlak van beschikbaarheid van de producten, want het aanbod fairtradeproducten wordt elke dag groter.

Uit onze steekproef blijkt dat elf van de zesentwintig vergelijkbare producten minstens even concurrentieel zijn qua prijs als de klassieke merken (drie hadden dezelfde prijs en acht waren goedkoper). Dat is veel beter dan gehoopt…

Dat ontkracht het algemeen verspreide idee dat het betalen van een bijkomende premie aan de producenten noodzakelijk een meerkost voor de consument met zich mee brengt. We stellen wel vast dat fair trade niet ontsnapt aan de wetten van de markt: hoe meer fairtradeproducten er worden verkocht, hoe meer hun prijs kan dalen. Een product dat vijf jaar geleden nog het dubbele kon kosten van zijn tegenhanger van een klassiek merk, is vandaag te vinden voor dezelfde prijs.

Conclusie: koop fairtradeproducten, want iedereen wordt er beter van!

[ Meer info: fairenduurzaam.be ]