De gelabelde keten (FLO/Max Havelaar)

Wie is Max Havelaar?

 Max Havelaar is het hoofdpersonage uit de gelijknamige roman van de Nederlandse schrijver Multatuli (pseudoniem van Edward Douwes Dekker). In 1860 is Java nog een Nederlandse kolonie. Max Havelaar werkt er voor de Nederlandse overheid. Hij vecht tegen de onderdrukking van en het geweld tegen het Javaanse volk, en ijvert voor een behoorlijk loon voor de lokale arbeiders. Hij symboliseert de strijd van een burger tegen het onrechtvaardige koloniale systeem van die tijd in Indonesië. 

Max Havelaar België            

Max Havelaar België voert verschillende activiteiten uit via twee afzonderlijke entiteiten.

- Een Niet-Gouvernementele Organisatie in de vorm van een vzw die:

- Een Coöperatieve Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid en met Sociaal Oogmerk, die zich bezighoudt met de verkoop en met de marketing van het label.

De vzw Max Havelaar België

In 1988 werd in Nederland de Max Havelaar Stichting opgericht. Meteen het startschot voor twintig andere initiatieven in diverse Europese landen, Noord-Amerika en Japan. De namen verschillen per land: Max Havelaar (België in 1991, Frankrijk, Zwitserland in 1992, Denemarken, Noorwegen in 1997, Griekenland), Transfair, opgericht in 1992 (Canada, Duitsland, Italië, Japan, Luxemburg, Oostenrijk en de VS), Fairtrade, opgericht in 1992 (Ierland, Verenigd Koninkrijk), Rätvisemärkt (Zweden) en Reilun Kaupa (Finland). 

Voor alle duidelijkheid: Max Havelaar koopt en verkoopt geen eerlijke producten, maar is een onafhankelijke organisatie die het eerlijke-handelslabel beheert, en eerlijke handel waarborgt en promoot.

Deze certificatie wordt alleen toegekend voor producten die voldoen aan de internationale criteria van FLO (zie onder). Die criteria hebben meer bepaald betrekking op de productieomstandigheden en de prijzen.

Om die garantie te kunnen bieden, controleert Max Havelaar de volledige productieketen, van de producent tot de consument. Alle actoren binnen die keten - kwekers, arbeiders, bedrijven en consumenten - hebben daarbij hun eigen rol te vervullen.

De vzw Max Havelaar België vertegenwoordigt net als 20 andere nationale initiatieven het label in ons land. Elk nationaal initiatief dat lid is van FLO, waaronder Max Havelaar in België, controleert immers de verwerkingsbedrijven voor de toekenning van de gebruikslicentie van het logo. Zo betalen merkhouders een licentierecht voor de vermelding van het logo op hun product. Dat licentierecht bedraagt 0,3 euro per kg voor koffie, 0,47 euro per kg voor thee en 0,04 euro per kg voor bananen.

Max Havelaar heeft de volgende missies:

Certificatie & Audits

Het publiek informeren en sensibiliseren

De economische actoren motiveren

De producenten ondersteunen

De eerste missie wordt gefinancierd door de coöperatieve vennootschap, de andere drie activiteiten met subsidies en giften.  

Max Havelaar Labelling Belgium

Deze coöperatieve vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en met sociaal oogmerk is belast met de verkoop en de marketing van het label. Ze telt vandaag 7 coöperatieleden en financiert haar activiteiten met haar inkomsten uit de licentierechten van het Max Havelaar-label. Ze vervult ook een sociale doelstelling, in samenhang met haar activiteiten om de producenten uit het Zuiden te doen groeien. 

Fairtrade Labelling Organizations International (FLO)

FLO werd in 1997 opgericht om de activiteiten van de nationale initiatieven (Max Havelaar, Transfair, Fair Trade Foundation, ...) die een sterk vergelijkbare werking hebben (nagenoeg dezelfde producenten en normen, analoog labeling- en retributiesysteem) beter te coördineren. 

Deze krachtenbundeling verhoogt de doeltreffendheid, leidt tot een geharmoniseerde aanpak en verlaagt ook de controlekosten.

Fairtrade Labelling Organizations International (FLO) is vandaag een vereniging met 20 eerlijke-handelsinitiatieven in meer dan 21 landen.

 In januari 2004 werd Fairtrade Labelling Organizations International opgesplitst in twee afzonderlijke organisaties: FLO International e.V. en FLO-CERT GmbH, om de onafhankelijkheid van het certificatieproces te waarborgen.

FLO International e.V

FLO International e.V. heeft als taak eerlijke-handelsnormen op te stellen, producenten te helpen tijdens het certificatieproces en bij het zoeken naar markten voor hun producten, en hen uiteindelijk een licentie toe te kennen voor gebruik van het logo, in samenwerking met haar ledenorganisaties.

Voor circuits die opgericht zijn na 1997 worden er gemeenschappelijke normen uitgewerkt en verzorgt FLO rechtstreeks het productbeheer. In 2001 slaagde FLO erin om de algemene productnormen te definiëren voor organisaties van kleine producenten en organisaties die afhankelijk zijn van betaalde arbeidskrachten. Geen enkel nationaal initiatief mag producten lanceren waarvoor FLO geen normen heeft goedgekeurd.

De producenten nemen deel aan de besluitvorming. Ze hebben zitting in de Raad van Bestuur, die de strategische en beleidskrachtlijnen vastlegt en de normen goedkeurt. In de Raad van Bestuur zitten er ook vertegenwoordigers van de commerciële actoren en de nationale initiatieven.

De internationale normen voor eerlijke handel die FLO heeft vastgelegd:

De normen voor eerlijke handel worden zowel algemeen opgesteld als specifiek voor elk product. Ze worden goedgekeurd door een vergadering van vertegenwoordigers van producenten, economische actoren en nationale labelingorganisaties.

Of het nu gaat om een pakje koffie, een potje honing of een doosje thee met daarop het Max Havelaar-label, al deze producten voldoen aan sociale en milieucriteria, die samen een "lastenboek" vormen voor eerlijke handel. Er bestaan twee soorten normen:

Uitbouw van nieuwe handelscircuits:

Studies, identificatie van de producenten.

Steun bij de versterking van de producentenorganisaties:

FLO-CERT GmbH

FLO-CERT GmbH heeft als taak de producenten en importeurs te inspecteren en te certificeren, op basis van de door FLO International ontwikkelde normen. Er is voor het volledige circuit een controlesysteem ingevoerd. Na de controles en de inspecties komt een Certificatiecomité binnen FLO zes keer per jaar bijeen om de toetredingsaanvragen van nieuwe producenten te bestuderen en te beslissen over de verlenging van de certificatie van de al gecertificeerde producenten.

 Het certificatieproces verloopt in drie fasen: de aanvraag (Application), de aanvankelijke eerste certificatie (Initial Certification) en de verlenging van de certificatie (Renewal Certification).

 De aanvraag begint altijd met de indiening van een kandidaatsdossier door de producent of de importeur, en eindigt met de certificatiebeslissing. Ook goed om te weten: elke aanvrager krijgt een “Application package“ dat alle nuttige gegevens bevat voor het proces. Dit kandidaatsdossier heeft als doel:

Is die eerste fase eenmaal correct uitgevoerd, dan begint de evaluatiefase. De evaluatie kan gebeuren op twee verschillende manieren. In de eerste plaats via  de materiële controles (minstens om de 18 maanden) en de registratie van de kwartaalaangiften. In de tweede plaats zijn er de controles van de goederenstromen: nagaan of de verkochte hoeveelheden gelijk zijn aan de gekochte, of de premie wel degelijk gestort is, …

De aanvankelijke eerste certificatie heeft betrekking op de eerste evaluatie van de operator, om te zien of hij voldoet aan de voor hem relevante normen.

De gebruikte evaluatiemethode heeft weinig belang, want alle aanvankelijke certificaties lopen uit op een definitieve certificatiebeslissing. Wordt er een ernstige tekortkoming vastgesteld, dan krijgt de operator "voorafgaande voorwaarden" opgelegd. Dat betekent dat hij niet kan worden gecertificeerd zolang de tekortkoming niet is verholpen.

De verlenging van de certificatie

Bij de verlenging van de certificatie wordt geëvalueerd of de operator voldoet aan de normen voor eerlijke handel. De verlengingstermijnen schommelen tussen 1 en 3 jaar.

Als er een ernstige tekortkoming ontdekt wordt (tijdens een materiële inspectie of tijdens de controle van de goederenstromen), worden er corrigerende maatregelen gevraagd. Die geven de precieze aard van de tekortkoming weer en bepalen een termijn waarbinnen de maatregelen moeten worden uitgevoerd.

FLO keurmerkt voortdurend nieuwe productcircuits. Vandaag bestaan er internationale normen voor: koffie, thee, cacao, bananen, honing, rietsuiker, rijst, mango, ananas, dranken (diverse sappen), specerijen en katoen.

FLO-Cert heeft de ISO 65-certificatie gekregen. Deze internationaal erkende richtnorm bevestigt de onafhankelijkheid, transparantie en gelijke behandeling van de procedures van FLO-Cert. Het is de eerste keer dat een dergelijke normalisatie toegepast wordt op sociaaleconomische groeicriteria.

Uitbouw van het afrikaanse netwerk van de FLO-leden

 Het Afrikaanse netwerk van de FLO-leden heeft een strategisch vijfjarenplan uitgewerkt op basis waarvan een ontwikkelingsprogramma voor eerlijke handel in Afrika zal worden opgesteld. Dit plan is ontworpen door Comic Relief Project (CR), een Britse instelling.

CR heeft beslist om 4,9 miljoen pond sterling te geven, gespreid over 5 jaar. 1,2 miljoen daarvan gaat naar programma's van het Afrikaanse netwerk van de FLO-leden. De rest gaat naar projecten van andere partners van CR, zoals FLO, die een belangrijke rol hebben gespeeld bij de uitwerking van het plan.

Het geld van CR zal vooral gebruikt worden om het Afrikaanse netwerk van de FLO-leden en zijn regionale onderafdelingen te versterken, opleidingen te organiseren, opportuniteiten te creëren en kwaliteit, technische bijstand en markttoegang beter te beheren.[1]

Soms te hoge certificatiekosten

 De kosten voor Fairtrade-certificatie door FLO zijn soms te hoog, vooral voor achtergestelde Afrikaanse producenten. Een voorbeeld. In 2006 wordt de "Union des groupements de productrices de produits du karité" (Unie van producentengroeperingen van karitéproducten) van de provincies Sissili en Ziro in Burkina Faso gecertificeerd door FLO. "Het verschil tussen de gebruikelijke prijs en de prijs van de fairtradeactoren is aanzienlijk: 1.200 CFA-frank per kg (1,80 euro), tegen 500 CFA-frank. Deze labeling kostte daarentegen 4.500 euro, en de vernieuwing van het label kost elk jaar nog eens 2.500 euro. Voor de Burkinese actoren zijn dat hoge bedragen. Een deel van dat bedrag werd betaald door Alter Eco[2], dat een voorschot stortte op de toekomstige bestellingen, een ander deel door het garantiefonds van FLO, de Fairtrade Labelling Organization. "Dat is duur", vindt Tristan Lecomte, bestuurder van Alter Eco, "want elke coöperatie moet haar labeling bekostigen en de distributeurs betalen op de koop toe nog eens royalty's op de gecertificeerde producten. Deze heffing zou verlaagd moeten worden. Alter Eco is daarover trouwens onderhandelingen gestart met Max Havelaar".[3]

[1] DailyNews online, 11 augustus 2008.

[2] www.altereco.com

[3] Anne Dhoquois, Karité business, Alternatives économiques nr. 260 juli-augustus 2007.