Eerlijke handel in openbare aanbestedingen

Een steeds bewustere keuze…

 In navolging van de groeiende belangstelling bij de bevolking voor ethisch consumeren, geven verscheidene overheidsinstanties geloofwaardige signalen dat zij bereid zijn een eerlijke handelsrelatie uit te bouwen tussen het economisch sterkere deel van de wereld en de rest van de aarde.

 De gemeenten Antwerpen, Brussel, Gent, Marche-en-Famenne, Schaarbeek, Flobecq, Visé, Ottignies–LLN, Charleroi, om er maar enkele te noemen

hebben alvast met elkaar gemeen dat ze allemaal op de een of andere manier producten van eerlijke handel consumeren. In Vlaanderen verbruikt 60% van de 308 gemeenten dergelijke producten. Daarnaast voeren die gemeenten vaak ook nog een beleid van stedenband of gedecentraliseerde ontwikkelingssamenwerking.

Die consumptie van eerlijke producten past in het kader van het federale plan voor duurzame ontwikkeling en de wil van de regering tot het uitwerken van « een globale strategie met het oog op het bekomen van ecologisch, economisch en sociaal verantwoorde producten doorheen hun hele levenscyclus. (…) Een sociaaleconomisch luik (van deze strategie) zal ingaan op ethische aspecten, op het respect voor arbeids- en mensenrechten, op eerlijke handel, enz. »[1]

Om de overheidsinstanties in dit verband te helpen en in overeenstemming met artikel 158 van dit plan, heeft de voormalige Staatssecretaris voor Energie en Duurzame Ontwikkeling een omzendbrief voor de overheidsadministraties gepubliceerd.[2] Die bevat aanbevelingen voor de aankoop van producten die milieuvriendelijker en in menswaardiger omstandigheden zijn geproduceerd. Daartoe behoren ook producten van eerlijke handel.

Verwijzen naar producten van eerlijke handel in de procedure van openbare aanbesteding – het kan!

De overheid kan niet zomaar alles doen en evenmin wat dan ook aankopen! Overheidsopdrachten moeten verlopen volgens algemene regels [3] bepaald door de federale staat [4] en regels vastgelegd door de opdrachtgever – bevoegd als aanbestedende overheid – die we bijzondere regels kunnen noemen, omdat het gaat om specifieke regels voor een welomschreven opdracht, voor aanneming van werken, leveringen en diensten. Bovendien zijn overheidsopdrachten ook onderworpen aan het Europese recht; enerzijds aan de algemene principes en anderzijds, boven bepaalde drempels, ook aan de richtlijnen met betrekking tot overheidsopdrachten. Afgezien van hun verschillen schrijven de verschillende regels voor om de beste economische keuze te maken. Immers, sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam (1 mei 1999) wordt de interne markt niet alleen tot stand gebracht met het oog op economische groei in de strikte zin van het woord, maar ook ruimer in de zin van duurzame ontwikkeling van economische activiteiten (artikel 2 van het Verdrag). Het Europese Hof van Justitie heeft trouwens drie arresten in die zin geveld aangaande mogelijkheden om rekening te houden met ethische dimensies in de overheidsopdrachten.[5]

[1] http://www.cidd.fgov.be/pub/pl200401/PL200401nl.pdf, pagina 60

[2] http://www.gidsvoorduurzameaankopen.be

[3] Deze algemene regels zitten vervat in de wet van 24 december 1993 betreffende de overheidsopdrachten en sommige opdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten, in de Koninklijke Besluiten tot uitvoering van 8 januari 1996 (klassieke sectoren) en 10 januari 1996 (speciale sectoren) betreffende de gunning van opdrachten, en ook in het Koninklijk besluit van 26 september 1996 tot bepaling van de algemene uitvoeringsregels en het bestek voor overheidsopdrachten. Bij deze regels, die al meermaals zijn gewijzigd, moeten ook nog de regels worden gevoegd met betrekking tot de erkenning van aannemers voor werken in overheidsopdracht.

[4] Toepassing van de wetten inzake de hervorming van de instellingen. De algemene regels betreffende overheidsopdrachten vallen onder de bevoegdheid van de federale overheid.

[5] - Arrest in de zaak C-513/99 (Concordia Bus Finland OY Ab versus Helsingin kaupunki and HKL-Bussiliikenne) van 17 september 2002 betreffende de toewijzing van de overheidsopdracht tot stedelijk busvervoer aan het bedrijf dat de minst vervuilende bussen aanbiedt. In dit arrest heeft het hof verklaard dat het principe van non-discriminatie niet belet rekening te houden met criteria op het vlak van milieubescherming, om de eenvoudige reden dat de vervoeronderneming aan wie het contract wordt toegewezen een van de enige inschrijvers is die in staat is bussen aan te bieden die aan deze criteria voldoen.

- Arrest c-225/98 van 26/09/2000 Commission/France betreffende de opname van de eis dat een bepaald quotum arbeiders moet bestaan uit langdurig werklozen als gunningscriterium in de opdracht voor de bouw van een lyceum in de regio Nord-Pas-de-Calais.

- Arrest c-448/01 van 4 december 2003